• 2012-02-23

Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie. Fotografie z lat 1950-1990

Od 10 lutego do 1 kwietnia 2012 roku | Gdańska Galeria Fotografii

Wystawa Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie. Fotografie z lat 1950-1990 prezentuje najczęściej występujące motywy oraz sposoby obrazowania w twórczości uznawanego za najważniejszego żyjącego polskiego fotografa XX wieku – Jerzego Lewczyńskiego. Wszystkie zgromadzone na niej zdjęcia pochodzą z archiwum artysty, obecnie należą do zbiorów Muzeum w Gliwicach. Pierwsze powstały w późnych latach pięćdziesiątych, ostatnie zaś w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Ekspozycja ukazuje wybrane fotografie z wielu okresów twórczości, od wczesnych zdjęć, zdradzających fascynację autora włoskim neorealizmem; do późniejszych, w których występują elementy surrealistyczne.

Jerzy Lewczyński „Portret Zdzisława Beksińskiego” (źródło: materiał prasowy organizatora)

Jerzy Lewczyński „Portret Zdzisława Beksińskiego” (źródło: materiał prasowy organizatora)

Wiele zaprezentowanych prac należy do nurtów nazwanych antyfotografią (ponieważ zostały uznane w chwili ich tworzenia za przeciwne kanonowi, antyestetyczne) i archeologią fotografii (to z kolei zdjęcia powstałe na podstawie fotografii znalezionych, zapożyczonych). Są tu także dzieła powstałe stosunkowo niedawno, już bez użycia aparatu, najczęściej kserograficzne reprodukcje rozmaitych dokumentów – to niemal utopijna próba zapisu całej rzeczywistości, w najdrobniejszych jej przejawach.Tej próbie rejestracji towarzyszy przekonanie autora o konieczności propagowania fotografii; uważa on bowiem medium fotograficzne za uniwersalny instrument, służący do zapisywania i tłumaczenia rzeczywistości – choć przyznaje także, że porażka jest wpisana w jego działanie.

Wystawa prowadzi od wiary w fotografię jako medium obdarzone własnym językiem (czerpiącym jednak pełnymi garściami z języka malarstwa) po swoisty fotograficzny agnostycyzm. Młody Lewczyński pokazuje trudne do odczytania fragmenty rzeczywistości, gęste, ciemne, skondensowane; układa je niekiedy w sekwencje o chwiejnym, niepewnym znaczeniu. W późniejszym okresie zajmuje się istotą samego medium, aby na koniec zwątpić, pokazywać reprodukcje wykonane już bez użycia aparatu i przeznaczone po prostu do czytania.

Jego późna sztuka nie służy już pięknu, lecz poddana jest bez reszty koncepcji: reprodukowane przez Lewczyńskiego notesy, kartki z zeszytów, listy i dokumenty to szkoła zwątpienia nie tylko w przekazywalność uczuć, ale i podstawowych faktów. Notatki są nieczytelne, polszczyzna starych dokumentów niezbyt zrozumiała, kartki z zeszytów to raczej fantazmaty na temat pisma niż rzeczywisty zapis języka.

Nacisk położony został nie tylko na ostateczny rezultat, ale i na proces twórczy. Wystawa nie ogranicza się więc do fotografii ikonicznych, najczęściej pokazywanych czy reprodukowanych. Znalazły się na niej również zdjęcia przez samego Lewczyńskiego niedocenione, czy wręcz uznane jedynie za materiał wyjściowy. Ważną rolę w wystawie pełni więc wybór dokonywany przez kuratora Wojciecha Nowickiego, który odkrywa przed widzem meandry archiwów artysty.

Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie to wystawa rozmyślnie łamiąca porządek czasowy, oparta na swobodnych asocjacjach, odrzucająca kontekst historii fotografii – a więc skoncentrowana na procesie twórczym autora, a nie na jego fascynacjach czy przyjaźniach artystycznych takich jak współpraca ze Zdzisławem Beksińskim, Bronisławem Schlabsem, Zofią Rydet, czy kontakty z Urszulą Czartoryską. Wystawa ta jest hołdem dla fotografa, który szanuje wszystkie zdjęcia – nie tylko swoje własne, ale i te przedmioty zniszczone, niegdyś zżyte z czyimś istnieniem, a teraz porzucone po strychach i śmietnikach. To hołd dla artysty, który wytyczał nowe kierunki w sztuce polskiej.

Prezentacja gdańska jest wyborem z szerszej ekspozycji, która odbyła się w 2011 w Czytelni Sztuki Muzeum w Gliwicach.

Jerzy Tadeusz Lewczyński – urodzony w 1924 roku w Tomaszowie Lubelskim, większość swego dotychczasowego życia spędził w Gliwicach. Jest absolwentem Politechniki Śląskiej, pierwsze fotografie wykonywał w 1938 roku. Jako szesnastolatek dokonywał eksperymentalnych zabiegów, m.in. fotomontażu negatywowego dla uzyskania zdjęć kreacyjnych. Był żołnierzem Armii Krajowej i Armii Ludowej. Obok pracy w biurach Projektów Przemysłu Chemicznego w Gliwicach (do roku 1988) zajmował się intensywnie fotografią.

W latach 1951-1984 był członkiem  organizacji zrzeszających fotografów m.in. Polskiego Towarzystwa Fotograficznego w Gliwicach, Związku Polskich Artystów Fotografików. Od 1954 roku wystawia w prezentacjach zbiorowych, trzy lata później otrzymuje pierwsze międzynarodowe nagrody, choć jego odważne, dalekie od kanonu ówczesnego prace budzą obawy u krytyków sztuki. W 1959 roku wraz z Bronisławem Szlabsem i Zdzisławem Beksińskim zrealizował Pokaz zamknięty, nazwany przez A. Ligockiego Antyfotografią. Określenie to przyjęło się jako wyróżnik dla fotografii progresywnej i poszukującej tamtych lat.

W 1960 roku zrealizował swoją pierwszą wystawę indywidualną w BWA w Krakowie. Od początku twórczości poszukiwał w fotografii czegoś więcej niż zapisu rzeczywistości. Uznał negatyw za element pierwszorzędnej wartości, materialny dowód sztuki fotograficznej obdarzony rodzajem aury. W swoich cyklach odwoływał się do doświadczeń autobiograficznych, jak i otaczającej go rzeczywistości. Nieco ironiczny i bardzo dociekliwy zapisywał świat wielowarstwowo, wierząc, że tylko w ten sposób jesteśmy w stanie zrozumieć przeszłość i teraźniejszość.

Jerzy Lewczyński „Oczyszczenie 1950 - 1990” (źródło: materiał prasowy organizatora)

Jerzy Lewczyński „Oczyszczenie 1950 - 1990” (źródło: materiał prasowy organizatora)

To przekonanie opisał w koncepcji archeologii fotografii. Zakłada ona, że:

(…) celem fotografii jest odkrywanie, badanie i komentowanie zdarzeń, faktów, sytuacji dziejących się dawniej w tzw. przeszłości fotograficznej. Dzięki fotografii, ciągłość wizualnego kontaktu z przeszłością stwarza możliwości poszerzenia oddziaływania warstw kulturo-twórczych na dzisiejsze (…). Jerzy Lewczyński, Archeologia Fotografii. Prace z lat 1941-2005, Wyd. Kropka Września 2005, s.7

Choć teorię tą Lewczyński wcielał w życie od końca lat 60, to dopiero w ostatniej dekadzie nabrała ona większego kontekstu i zrozumienia. Dziś artysta zajmuje się także historią fotografii, krytyką oraz publicystyką związaną z fotografią. Jest autorem wyjątkowej publikacji z 1999 roku pt. Antologia fotografii polskiej 1839-1989.

Wojciech Nowicki - (ur. 1968) pracuje jako dziennikarz, tłumacz, kurator wystaw fotograficznych i fotograf. Publikuje w Tygodniku Powszechnym i krakowskiej Gazecie Wyborczej. Należy do rady programowej Miesiąca Fotografii w Krakowie, jest współzałożycielem Fundacji Imago Mundi. Mieszka w Krakowie. Autor Dna Oka. Eseje o fotografii – książki nominowanej do Nagrody Literackiej Nike w 2011.

Kurator: Wojciech Nowicki
Koordynacja: Maga Sokalska, Małgorzata Taraszkiewicz-Zwolicka
Współpraca: Agnieszka Gawędzka, Justyna Gabriel, Weronika Grochowska, Maria Szymańska- Korejwo

Jerzy Lewczyński. Oczyszczenie. Fotografie z lat 1950-1990
10 lutego do 1 kwietnia
Muzeum Narodowe w Gdańsku
Gdańska Galeria Fotografii
ul. Grobla I 8/11
Gdańsk

Dodaj komentarz

Cytaty


Magazyn

Polecamy

U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR