• 2014-08-21

Ny Arv/ Nowe dziedzictwo

12 i 13 września 2014 roku | Nadbałtyckie Centrum Kultury w Gdańsku

Ny Arv/ Nowe dziedzictwo to projekt realizowany w partnerstwie polsko-norweskim, skupiający się na potencjale kulturotwórczym europejskich zabytkowych kościołów zaadaptowanych na nowoczesna centra kultury na przykładzie dwóch obiektów: Centrum św. Jana w Gdańsku i Kulturkirken Jakob w Oslo. Ideą projektu Ny Arv/Nowe dziedzictwo jest pochylenie się nad zagadnieniami związanymi z potencjałem kulturotwórczym kościołów przekształconych w centra kultury, możliwościami kreowania wydarzeń artystycznych, zyskujących niezwykłą formę dzięki specyficznemu otoczeniu ich prezentacji.

„Ny Arv/ Nowe dziedzictwo” (źródło: materiały prasowe organizatora)

„Ny Arv/ Nowe dziedzictwo” (źródło: materiały prasowe organizatora)

Świątynia – wieczne sacrum?

Z definicji świątynie to budowle przeznaczone na miejsce kultu. Powstają jako strefa sacrum, gdzie nic nie jest przypadkowe – każda religia wykształca charakterystyczny obrządek, wymagający odpowiednio ukształtowanej przestrzeni. Bóstwu należy się to, co najpiękniejsze i najcenniejsze. Nieważne, czy dana religia pozwala na przedstawienia figuratywne czy też nie, nie szczędzono nigdy nakładów, by w postaci różnorakich dzieł sztuki wyrazić swe przywiązanie do bogów, herosów, świętych i dogmatów. Architekci tak aranżowali przestrzeń, by budziła wśród wiernych odpowiednie emocje i skojarzenia. Dlatego po podboju nowych ziem, zdobywcy bezcześcili świątynie, grabiąc je i niszcząc, lub zawłaszczając i przekształcając do potrzeb swojej religii.

Partenon i Panteon

Przykładem mogą tu być dwa dobrze znane obiekty, które stanowiły inspiracje dla późniejszych architektów i artystów: Partenon, wzniesiony w V w p.n.e. przez Ateńczyków ku czci ich patronki oraz rzymski Panteon. Świątynia na Akropolu została po dziesięciu wiekach funkcjonowania zamknięta w 426 r. Po latach cesarz Justynian przekształcił ją w kościół Mądrości Bożej (Hagia Sofia), z czasem dobudowano absydę i dzwonnice oraz zmieniono wezwanie. Po podboju Aten przez Turków, kościół zamieniono na meczet, zniszczony podczas wojny z Wenecją w 1687 r. Pozostałe na miejscu rzeźby (jeszcze liczne) rząd turecki na początku XIX wieku sprzedał brytyjskiemu ambasadorowi. Przez kłopotyfinansowelorda Elgina, bezcenne marmury trafiły do British Museum. Po wywalczeniu niepodległości Grecy przeprowadzili prace rekonstrukcyjne na zasadzie anastylozy; jednocześnie trwają zabiegi dyplomatyczne, mające na celu powrót rzeźb z Londynu do Aten.

Więcej szczęścia miał Panteon, który powstał około 125 r. na miejscu starszego, zniszczonego przez pożar budynku, po którym pozostał tylko portyk. W 609 r. papież Bonifacy IV zaadaptował świątynię na potrzeby chrześcijan. Kościół pod wezwaniem Marii od Męczenników, po dokonaniu wielu zmian w jego wnętrzu, funkcjonuje do dziś, jest też miejscem wiecznego spoczynku m.in. Rafaela oraz królów zjednoczonych Włoch: Wiktora Emanuela II i Humberta I.

Centrum św. Jana w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

Centrum św. Jana w Gdańsku (źródło: materiały prasowe organizatora)

Świątynie Gdańska

Chociaż historia obiektów sakralnych w naszym regionie jest znacznie krótsza, nie jest wolna od zawirowań. Pierwsze poważne zmiany przyniosła reformacja. Protestanci, przejmując kościoły na swoje potrzeby, oczyszczali je ze zbędnych według siebie przedstawień Matki Boskiej i świętych. Nie był to jednak proceder powszechny, jak pokazuje wiele kościołów z zachowanymi gotyckimi dziełami sztuki. Obok zmian konfesji, gorsze w skutkach pozostawały zniszczenia wojenne. Jako przykłady mogą posłużyć tu dwa obiekty z Gdańska: kościół św. Jakuba i kościół Wszystkich Bożych Aniołów. Pierwszy był kościołem szpitalnym dla marynarzy, wzniesiono go na początku XV wieku. W 1807 r. Francuzi urządzili w nim obóz dla jeńców pruskich i rosyjskich. Wybuch prochu składowanego w pobliskiej baszcie dokonał takich uszkodzeń, że zdecydowano się po zabezpieczeniu obiektu nie przywracać mu funkcji sakralnej. Funkcjonowała tu natomiast biblioteka miejska (do czasu przeniesienia jej do wybudowanego naprzeciwko nowego obiektu, obecnie siedziby PAN Biblioteki Gdańskiej), galeria, szkoła nawigacyjna, a także Gdańska Izba Rzemieślnicza.

Obiekt nieznacznie ucierpiał w 1945 roku, inaczej niż większość budynków na terenie Śródmieścia. Przekazany został kapucynom, którzy adaptowali go ponownie na potrzeby kultu. Kościół Wszystkich Bożych Aniołów, który także powstał w średniowieczu jako kościół szpitalny, miał mniej szczęścia. Położony poza liną umocnień, wielokrotnie był niszczony i palony, za każdym razem był jednak odbudowywany. Cieszył się popularnością wśród mieszczan (tu ślub wzięli m.in. rodzice Artura Schopenhauera). Po zniszczeniach w dobie wojen napoleońskich nie został jednak odbudowany – jedyną pozostałością jest nazwa dzielnicy: Aniołki.

Największe zmiany i zniszczenia przyniosła ostatnia wojna światowa. Odbudowa zniszczonego miasta nie była czymś oczywistym. Bezdyskusyjne było ocalenie kilku najcenniejszych obiektów. Ostatecznie zdecydowano o odbudowie Głównego Miasta. Powoli dźwigano z ruin gdańskie świątynie, które – wskutek migracji ludności – w większości przejął kościół rzymskokatolicki, adaptując je na swoje potrzeby.

Strony: 1 2 3

Dodaj komentarz

Cytaty


Magazyn

Polecamy

U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR