• 2015-06-11

Arcydzieła sztuki japońskiej w kolekcjach polskich

Od 18 czerwca do 9 sierpnia 2015 roku | Muzeum Narodowe w Warszawie

Zbiory japońskie Muzeum Narodowego w Warszawie są drugimi co do wielkości w naszym kraju, liczą obecnie ponad 2000 muzealiów z okresu Edo (1600–1868), Meiji (1868–1912) i XX wieku, aż po lata 70. Kolekcja grafiki ukiyo-e i shin hanga liczy blisko 1000 plansz, malarstwa zaś ponad 100 prac. W Muzeum znajduje się też niewielka, lecz interesująca i cenna kolekcja drewnianej rzeźby buddyjskiej, bogaty zbiór ceramiki dawnej (z okresu Edo i Meiji) i współczesnej, wyrobów metalowych, emalii cloisonné (XIX – pocz. XX w.) oraz miniaturowej rzeźby w kości słoniowej i drewnie (XVIII – pocz. XX w.). Cały zbiór składa się z zachowanych fragmentów przedwojennych kolekcji, m.in. Stanisława Glezmera, Mathiasa Bersohna, Henryka Grohmana i Juliusza Blocka oraz darów i zakupów powojennych, wśród których są donacje Polaków żyjących na emigracji, którzy postanowili ofiarować je narodowi. W ten sposób do muzealnych zbiorów trafiły drzeworyty zgromadzone przez Olgierda Koreywo i Stanisława Dembińskiego.

Na wystawie, obok kilkudziesięciu rycin, m.in. dzieła trzech artystów – Hiroshige, Kunisady i Kuniyoshiego – słynnego cyklu „Ozdobne plansze według antologii stu poetów” („Ogura nazorae hyakunin isshu”), wydanego w latach 1845–1847, prezentujemy znakomite prace malarskie, m.in. pędzla Katsushiki Hokusaia i Mori Sosena. Mamy rzeźbę buddyjską z XVIII–XIX wieku oraz wiele przykładów najwyższej klasy rzemiosła artystycznego, w tym emalii cloisonné, wyrobów metalowych i fajansów satsuma z daru Juliusza Blocka. Zachwyca porcelana imari z XVII–XVIII wieku oraz miniaturowe rzeźby w kości i drewnie, wyroby z laki i jelce mieczy (tsuba).

Stosunkowo mało znana kolekcja japońska w Muzeum Narodowym w Poznaniu obejmuje bardzo interesujący zbiór grafiki oraz rzemiosła artystycznego, zwłaszcza ceramiki imari, elementów oprawy miecza japońskiego (tsuba, fuchi, kashira), laki i XIX-wiecznych tkanin jedwabnych. Na wystawie można po raz pierwszy w Warszawie obejrzeć kilkanaście muzealiów z tej kolekcji, w tym drzeworyty Hokusaia. Na szczególną uwagę zasługuje makata ze złocistego brokatu, której deseń tworzy gęsty, rytmiczny układ sylwetek smoków unoszących się wśród stylizowanych obłoków.

Katsushika Hokusai (1760–1849), „Pod wielką falą” w Kanagawie, 1829–1833 drzeworyt barwny Muzeum Narodowe w Krakowie, z kolekcji Feliksa Jasieńskiego (źródło: materiały prasowe)

Katsushika Hokusai (1760–1849), „Pod wielką falą” w Kanagawie, 1829–1833 drzeworyt barwny Muzeum Narodowe w Krakowie, z kolekcji Feliksa Jasieńskiego (źródło: materiały prasowe)

Muzeum Narodowe we Wrocławiu posiada zbiór zaliczany do najlepszych i największych w Polsce, a jego szczególna zaleta polega na przewadze wyrobów przeznaczonych na wewnętrzny rynek japoński, a nie na eksport, zwykle przeważających w zbiorach polskich. Cenne są zwłaszcza militaria i wyroby z laki, między innymi wspaniałe tace, pojemnik na jedzenie, szkatułki na przybory do kaligrafii, a także przykłady wczesnej eksportowej porcelany z Arity.

W pałacu w Wilanowie już za czasów króla Jana III Sobieskiego znajdowało się wiele przedmiotów dalekowschodnich, niestety niezachowanych, o których istnieniu wiemy dzięki inwentarzowi spisanemu w roku 1696, po śmierci króla. Były to głównie wyroby z laki – stoliki, tacki, puzdra, a także tkaniny jedwabne oraz porcelana. Znajdujące się obecnie w zbiorach wilanowskich wyroby chińskiego i japońskiego rzemiosła artystycznego są częścią bogatej kolekcji zapoczątkowanej przez Stanisława Kostkę Potockiego i gromadzonej przez cały XIX wiek przez kolejnych właścicieli dóbr wilanowskich. Potocki był wytrawnym znawcą sztuki, żywo zainteresowanym kulturą dalekowschodnią, dzięki czemu zgromadzoną przez niego kolekcję charakteryzowała wysoka klasa artystyczna i różnorodność. Zbierał porcelanę z Arity, wyroby z laki, rzeźby w kości słoniowej, drzeworyty i zwoje.

„Dwie gejsze”, XIX/XX w. miniaturowa rzeźba w kości słoniowej Muzeum Narodowe w Warszawie dar Stanisława Glezmera, 1919 (źródło: materiały prasowe)

„Dwie gejsze”, XIX/XX w. miniaturowa rzeźba w kości słoniowej Muzeum Narodowe w Warszawie dar Stanisława Glezmera, 1919 (źródło: materiały prasowe)

Większość zachowanych obiektów zdobi dziś wnętrza pałacowe, dlatego na naszej wystawie mogliśmy pokazać jedynie dwa, ale za to znakomite muzealia – cenną wazę imari z początków XVIII wieku oraz XVII-wieczną szkatułę z laki. Tak wczesnych przykładów lak japońskich jest w zbiorach polskich niewiele.

Bogactwo form, dekoracji i technik prezentowanych prac jest zaproszeniem w niezwykły, barwny świat sztuki japońskiej. Znajdziemy tu wyrafinowanie i bujność form obok szlachetnego minimalizmu, niedoskonałość niesioną przez upływ czasu obok niedościgłej maestrii warsztatowej, wszystko zaś połączone bezbłędnym wyczuciem piękna.

Anna Katarzyna Maleszko

Arcydzieła sztuki japońskiej w kolekcjach polskich
Kurator: Anna Katarzyna Maleszko
Od 18 czerwca do 9 sierpnia 2015 roku
Muzeum Narodowe w Warszawie

Dodaj komentarz