• 2017-11-30

Zamieszkać z Chrystusem i Marią. Sztuka dewocji osobistej w Niderlandach w latach 1450–1530

Od 1 grudnia 2017 roku do 28 lutego 2018 roku | Muzeum Narodowe w Gdańsku – Oddział Zielona Brama

Wystawa Zamieszkać z Chrystusem i Marią. Sztuka dewocji osobistej w Niderlandach w latach 1450–1530 przedstawia fenomen sztuki religijnej późnego średniowiecza – twórczość powstałą poza liturgią i oficjalnym kultem, bez bezpośredniej kontroli Kościoła, zrodzoną z emocjonalnej potrzeby religijnej więzi. Prezentowane dzieła pochodzą z polskich zbiorów państwowych, kościelnych i prywatnych.

Niderlandy? (Haarlem?), 1. poł. XV w., Naczynie typu Hansekanne, medalion z „Ukrzyżowaniem”, fot. Adam Czuba, Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Niderlandy? (Haarlem?), 1. poł. XV w., Naczynie typu Hansekanne, medalion z „Ukrzyżowaniem”, fot. Adam Czuba, Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wielki niderlandzki teolog XIV wieku Geert Groote tak pisał o potrzebie otaczania się świętymi obrazami:

[...] wszystko zaś po to, by prowadzić rozmowę, szukać rady i zadawać pytania Jemu oraz świętym; by składać siebie Jemu i im w ofierze, jak to czynią posłuszni domowi słudzy; i byśmy wierni w tej służbie i posłuszeństwu, również [mogli] prosić o pomoc i wyzbyć się pragnień; zaiste zamieszkać w jednym domu z Chrystusem i Marią, pielgrzymować z pielgrzymami, płakać z płaczącymi, radować się z radującymi i cierpieć z cierpiącymi.

Na wystawie prezentowane są dzieła ukazujące macierzyństwo Marii i Pasję Chrystusa w intymnym, lecz dramatycznym i zacierającym dystans kadrze. Trzymane, wręcz tulone w rękach, oglądane twarzą w twarz, miały szczególny wymiar poznawczy, dawały wrażenie osobistego udziału w Męce, „pośredniczyły” w odpuszczeniu grzechów i zagwarantowaniu wstawiennictwa Marii. Sztuka dewocji osobistej (rozumianej najszlachetniej pobożności) była uzewnętrznieniem obyczajów, nurtów i praktyk religijnych, a jej fundamentem był czternastowieczny nurt religijny devotio moderna, w którym objawił się model życia wspólnotowego i pobożności pozaliturgicznej, indywidualnej, o wyraźnym rysie mistycznym. Na wystawie pokazane są dzieła mistrzów niderlandzkich schyłku gotyku i renesansu specjalizujących się w malarstwie na potrzeby osobistej dewocji, w tym m.in. prace z warsztatów Albrechta Boutsa, Mistrza Legendy św. Marii Magdaleny, Joosa van Cleve i Quentina Massysa.

Mentalność religijną w Niderlandach w sposób szczególny kształtowały bogato iluminowane modlitewniki. Ich codzienna, pobożna lektura dawała dniom rytm, a modlącemu się – poczucie uświęcenia czasu i troski o pośmiertne losy duszy. Podstawową funkcją modlitewników było uświadomienie człowiekowi jego grzesznej natury – praktyki modlitewne służyły jej przezwyciężeniu na drodze do zbawienia, pozwalały wiernym mentalnie pielgrzymować u boku Chrystusa. Gdańska wystawa będzie nadzwyczajną i pierwszą w tak szerokim wyborze okazją do obejrzenia większości niderlandzkich modlitewników ze zbiorów polskich, w tym przede wszystkim z Biblioteki Czartoryskich Muzeum Narodowego w Krakowie.

Wczesne niderlandzkie metaloryty i miedzioryty dewocyjne funkcjonowały w sferze prywatnej i służyły religijnej refleksji. Często naklejano je na ściany, wklejano do kodeksów, a zwłaszcza do prywatnych modlitewników. W prezentowanym na wystawie wyborze zwracają uwagę unikatowe metaloryty, wklejki w inkunabułach ze zbiorów Biblioteki Gdańskiej PAN oraz miedzioryty pasyjne Mistrza I A M van Zwolle. Szczególnie cennym świadectwem mobilnej sztuki dewocji jest tapiseria ze Świętą Rodziną z początku XVI wieku, jedna z kilkunastu tego typu zachowanych na świecie.

W ramach wystawy po raz pierwszy zostanie zrekonstruowane wnętrze znane z niderlandzkiej ikonografii Zwiastowania, wypełnione oryginalnymi średniowiecznymi meblami, dewocjonaliami i przedmiotami codziennego użytku. W tej wyodrębnionej przestrzeni zwiedzający znajdą m.in. rzadkie w zbiorach polskich figurki dewocyjne z Mechelen.

Quentin Massys, warsztat, „Opłakiwanie Chrystusa”, I poł. XVI wieku, fot. Muzeum Katedralne im. Jana Pawła II w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Quentin Massys, warsztat, „Opłakiwanie Chrystusa”, I poł. XVI wieku, fot. Muzeum Katedralne im. Jana Pawła II w Krakowie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Te i inne eksponaty, niegdyś świadectwa żarliwej wiary, dadzą widzom okazję do szczególnej refleksji nad fascynującym przejawem kultury religijnej, którym była sztuka dewocji osobistej w Niderlandach u schyłku gotyku i we wczesnym renesansie.

Ekspozycję patronatem honorowym objęli:

  • Piotr Gliński, Minister Kultury i dziedzictwa Narodowego,
  • Mieczysław Struk, Marszałek Województwa Pomorskiego,
  • Paweł Adamowicz, Prezydent Miasta Gdańska.

Wystawa została sfinansowana ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Z jej okazji Muzeum Narodowe w Gdańsku organizuje I Sympozjum Memlingowskie, które rozpocznie cykl sympozjów poświęconych Sądowi Ostatecznemu i jego twórcy.

Zamieszkać z Chrystusem i Marią. Sztuka dewocji osobistej w Niderlandach w latach 1450–1530. Wystawa ze zbiorów polskich
Kurator: dr hab. Marcin Kaleciński Prof. UG
Od 1 grudnia 2017 roku do 28 lutego 2018 roku
Wernisaż: 30 listopada 2017 roku o godzinie 18.00
Muzeum Narodowe w Gdańsku – Oddział Zielona Brama

Dodaj komentarz

Cytaty


Magazyn

Polecamy

U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR